patari.org

[Επισκέπτης]

Η ΠΡΟΔΟΜΕΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - Λεόν Τρότσκι
(ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΟΥ ΠΑΕΙ Η ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ;)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η Προδομένη Επανάσταση, γραμμένη από τον Λεόν Τρότσκι το 1936, καθώς άρχιζαν οι Δίκες της Μόσχας, αποτελεί σταθμό στην ιστορία του Μαρξισμού της εποχής μας. Έχει για την επιστημονική ανάλυση της φύσης της Σοβιετικής Ένωσης και του σταλινισμού την ίδια σημασία που έχει Το Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ για την επιστημονική ανάλυση του καπιταλισμού.

Εκείνο που ενώνει αυτά τα δυο κορυφαία έργα του επιστημονικού σοσιαλισμού του 19ου και του 20ού αιώνα είναι, πάνω απ’ όλα, η διαλεκτική υλιστική μέθοδος. Δεν προχωρούν παραθέτοντας ξερά εμπειρικά γεγονότα και αθροίζοντας εντυπώσεις για την καπιταλιστική ή τη σοβιετική κοινωνία. Δεν είναι αμέτοχοι ενατενιστές του αντικειμένου τους. Το συλλαμβάνουν, στην πάλη τους να το αλλάξουν με επαναστατικά μέσα. Και το συλλαμβάνουν σαν όλο, σε διαρκή κίνηση και μεταβολή μέσα από τις εσωτερικές του αντιφάσεις.

Όπως ο Μαρξ για τον καπιταλισμό, έτσι και ο Τρότσκι αναλύει τη σοβιετική κοινωνία σαν ένα φυσικο-ιστορικό προτσές. Ξεκινάει από το Κοινωνικό Είναι της Σοβιετικής Ένωσης, στην ιστορική του καταγωγή και εξέλιξη. Δείχνει ότι είναι ο καρπός της πρώτης νικηφόρας σοσιαλιστικής επανάστασης, που τσάκισε τον παλιό κρατικό μηχανισμό το 1917, εγκαθίδρυσε τη δικτατορία του προλεταριάτου, απαλλοτρίωσε τους καπιταλιστές και τους γαιοκτήμονες και εγκαθίδρυσε νέες σχέσεις εθνικοποιημένης ιδιοκτησίας. Είναι ο δυναμισμός αυτών των νέων παραγωγικών σχέσεων που επέτρεψαν, παρόλη τη διαστρεβλωτική πορεία, σε μια καθυστερημένη χώρα να γίνει η δεύτερη βιομηχανική υπερδύναμη του κόσμου.

Ο Τρότσκι εντοπίζει τη βασική αντίφαση που υπάρχει στα θεμέλια της σοβιετικής κοινωνίας από την ιστορική της αφετηρία: την αντίφαση ανάμεσα στο υψηλό επίπεδο των παραγωγικών σχέσεων, που εγκαθίδρυσε η Οκτωβριανή Επανάσταση, και στο χαμηλό επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων της καθυστερημένης αγροτικής Ρωσίας. Η αντίφαση αυτή μπορεί να λυθεί μονάχα στη σπειροειδή ανέλιξη της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης και με τη νίκη της στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες που κυριαρχούν στη διεθνή οικονομία.

Οι ήττες, όμως, της παγκόσμιας επανάστασης, μετά την έναρξή της στη Ρωσία, απομόνωσαν το πρώτο εργατικό κράτος σε ένα εχθρικό καπιταλιστικό περιβάλλον κι όξυναν αφάνταστα τη βασική του αντίφαση. Αντιδραστικές δυνάμεις άρχισαν να κινητοποιούνται μέσα στη σοβιετική κοινωνία, την οικονομία, το κράτος, το Κόμμα, μεταφέροντας τις ασφυκτικές πιέσεις του ιμπεριαλιστικού κλοιού. Ένα νέο προνομιούχο στρώμα, η γραφειοκρατία, άρχισε να αναπτύσσεται, παίζοντας το ρόλο του «χωροφύλακα της γενικευμένης έλλειψης αγαθών». Η γραφειοκρατία, όπως την αναλύει ο Λεόν Τρότσκι, δεν είναι απλά μια ιεραρχία αξιωματούχων. Είναι το σύνολο των προνομιούχων στρωμάτων στη διαχείριση του κράτους, της οικονομικής ζωής και του Κόμματος, που παρασιτούν πάνω στις οικονομικές βάσεις που θεμελίωσε ο Οκτώβρης του 1917. Δεν είναι τάξη γιατί δεν έχει μια αναγκαία θέση στον τρόπο παραγωγής, δεν στηρίζεται στις δικές της ανεξάρτητες σχέσεις ιδιοκτησίας ούτε εξυπηρετεί ανάγκες στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Χρωστάει την παθολογική της υπερτροφία στη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία των ηττών της διεθνούς εργατικής τάξης.

Αυτό το καρκίνωμα πάνω στο πρώτο εργατικό κράτος κατόρθωσε να συγκεντρώσει στα χέρια του το μονοπώλιο της πολιτικής εξουσίας, και, έτσι, της διαχείρισης του κοινωνικού πλεονάσματος, πνίγοντας την εργατική δημοκρατία στα Σοβιέτ, τα συνδικάτα και το Κόμμα. Ο Τρότσκι για να φωτίσει τη φύση της επικράτησης των γραφειοκρατών χρησιμοποίησε την ιστορική αναλογία με το πραξικόπημα του Θερμιδόρ το 1794 στην επαναστατική Γαλλία που ανάτρεψε τους αριστερούς Γιακομπίνους. Το Θερμιδόρ αντιπροσωπεύει την επικράτηση της πολιτικής αντίδρασης, πάνω στο κοινωνικό έδαφος μιας επανάστασης, που διαστρεβλώνεται χωρίς να συντρίβεται.

Οι θερμιδοριανοί στη Σοβιετική Ένωση μετάτρεψαν το μειονέκτημα της προσωρινής της απομόνωσης σε πλεονέκτημα και διακήρυξαν με τη θεωρία του Στάλιν για «το σοσιαλισμό σε μια μόνη χώρα» ότι αρκούνται να οικοδομήσουν μια ολοκληρωμένη σοσιαλιστική κοινωνία μέσα στα κρατικά τους σύνορα, χωρίς να έχουν ανάγκη την παγκόσμια επανάσταση. Αυτή η θεωρία, που οι ρίζες της βρίσκονται στον σοσιαλ-δημοκράτη Φόλμαρ, ήταν και είναι το ακλόνητο δόγμα του σταλινισμού μέχρι τις μέρες μας. Για να αναχθεί σε μοναδική κρατική ιδεολογία, μια χωρίς προηγούμενο εκστρατεία εξαπολύθηκε ενάντια στη θεωρητική κληρονομιά του Οκτώβρη του 1917, και πάνω απ’ όλα ενάντια στη θεωρία της διαρκούς επανάστασης του Τρότσκι. Στο όνομα του «ρεαλισμού» οι διδασκαλίες του Μαρξ και του Λένιν ποδοπατήθηκαν με την μπότα της Γκε Πε Ου και η συνεισφορά του Τρότσκι ρίχτηκε στο πυρ της γεέννης.

Ο Τρότσκι αποδείχνει σ’ αυτό το βιβλίο ότι ο λεγόμενος «υπαρκτός σοσιαλισμός» είναι μύθος. Η ολοκληρωτική νίκη του σοσιαλισμού ή είναι παγκόσμια ή δεν υπάρχει ακόμα. Η Σοβιετική Ένωση –όπως και τα άλλα γραφειοκρατικά παραμορφωμένα εργατικά κράτη που εμφανίστηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο– αντιπροσωπεύει ένα καθεστώς σε μετάβαση από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Οι βάσεις του σοσιαλισμού μπήκαν και η αρχή της οικοδόμησης έγινε με την προλεταριακή επανάσταση.

Η οικοδόμηση, όμως, του σοσιαλισμού εξαρτάται από την ανάπτυξη της παγκόσμιας επανάστασης κι ολοκληρώνεται με τη νίκη της. Στο δρόμο τους προς το σοσιαλισμό, οι μεταβατικές κοινωνίες πρέπει να γκρεμίσουν τους φραγμούς που βάζει η γραφειοκρατία, ανατρέποντάς την με μια πολιτική επανάσταση. Από την άλλη μεριά, μια πορεία αντίστροφη, προς την καπιταλιστική παλινόρθωση απαιτεί τη συντριβή της αντίστασης της εργατικής τάξης, που υπερασπίζεται τις κατακτήσεις της, παρόλες τις γραφειοκρατικές τους παραμορφώσεις.

Ο Τρότσκι σύνδεε πάντα την υπεράσπιση των ιστορικών κατακτήσεων της Σοβιετικής Ένωσης με τη στρατηγική της παγκόσμιας επανάστασης. Και το βιβλίο αυτό, το έγραψε στην πάλη του για την ίδρυση και το χτίσιμο της Τέταρτης Διεθνούς, του Παγκόσμιου Κόμματος της Σοσιαλιστικής Επανάστασης.

Είναι χαρακτηριστικό και λογικά αναπόφευκτο το γεγονός ότι κάθε πολιτική τάση που αρνείται να υπερασπιστεί την ΕΣΣΔ και αμφισβητεί τον προλεταριακό της χαρακτήρα, καταλήγει στην απόρριψη του Λενινισμού, του επαναστατικού κόμματος και της Τέταρτης Διεθνούς. Κραυγαλέο δείγμα μιας τέτοιας τάσης είναι ο Μιχάλης Ράπτης ή Πάμπλο, ο γκουρού των ρεβιζιονιστών. Σε πρόσφατο άρθρο του (βλ. «Αντί», τ. 269) εξυμνεί όσους απορρίπτουν τον ταξικό προσδιορισμό της ΕΣΣΔ από τον Τρότσκι κι όσους απορρίπτουν τη λενινιστική αντίληψη του επαναστατικού κόμματος.

Όλες οι μεταγενέστερες εξελίξεις απόδειξαν την επιστημονική αξία της κοινωνικής διάγνωσης και πρόγνωσης, που έκανε ο Τρότσκι στην Προδομένη Επανάσταση. Οι προλεταριακές εξεγέρσεις στο Ανατολικό Βερολίνο, το 1953, στην Ουγγαρία το 1956, στην Τσεχοσλοβακία, το 1968, στην Πολωνία, το 1980, απόδειξαν την ορθότητα της προοπτικής της πολιτικής αντιγραφειοκρατικής επανάστασης και διάψευσαν οικτρά τις δοξασίες του Πάμπλο και του Παμπλισμού για τις δυνατότητες της γραφειοκρατίας να «αυτομεταρρυθμιστεί» ή να διαρκέσει «αιώνες».

Στις δεκαετίες που πέρασαν από τη συγγραφή της Προδομένης Επανάστασης η μορφή της διακυβέρνησης από την σταλινική γραφειοκρατία έχει αλλάξει στο ένα ή στο άλλο σημείο, όχι όμως το περιεχόμενο.

Το βιβλίο του Τρότσκι παραμένει και σήμερα ο αναντικατάστατος οδηγός στη μελέτη των αντιφάσεων της μετάβασης στο σοσιαλισμό και στην επιστημονική κατανόηση του σταλινισμού και της κρίσης του που συγκλονίζει όλα τα εργατικά κράτη κι όλα τα Κομμουνιστικά Κόμματα. Αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην οικοδόμηση της Διεθνούς Επιτροπής της Τέταρτης Διεθνούς, μαζί και του ελληνικού της τμήματος, της ΕΔΕ.
Η Προδομένη Επανάσταση πρωτομεταφράστηκε στα ελληνικά από τον τροτσκιστή ηγέτη Παντελή Πουλιόπουλο μέσα στα κάτεργα της μεταξικής δικτατορίας. Κυκλοφόρησε στις δύσκολες μεταπολεμικές συνθήκες, καθώς και πιο πρόσφατα, στα χρόνια της χούντας και της μεταπολίτευσης.

http://www.zougla.gr/page.ashx?pid=80&aid=304293&cid=122